Zadośćuczynienie za śmierć osoby bliskiej - ile można uzyskać

Jeśli czytasz ten tekst, to prawdopodobnie ktoś, kogo kochałeś, odszedł nagle i nie z własnej winy. Przykro mi z powodu Twojej straty. Wiem, że pieniądze niczego tu nie naprawią i że samo myślenie o "roszczeniach" może wydawać się czymś niestosownym. To zrozumiałe. Ale prawo daje najbliższym pewne uprawnienia i czasem dobrze jest o nich po prostu wiedzieć - bez presji, w swoim czasie.

W skrócie: jeżeli Twój bliski zginął w wypadku zawinionym przez kogoś innego (na przykład w wypadku komunikacyjnym), Tobie jako najbliższemu członkowi rodziny może przysługiwać zadośćuczynienie za śmierć osoby bliskiej oraz inne świadczenia. Płaci je zwykle nie sam sprawca, lecz jego ubezpieczyciel z polisy OC. Poniżej tłumaczę, komu przysługuje, ile wynosi i od czego zależy jego wysokość, w jakim terminie trzeba się upomnieć oraz jak krok po kroku wygląda droga do uzyskania pieniędzy.

Komu przysługuje zadośćuczynienie

Prawo mówi o "najbliższych członkach rodziny" zmarłego. Brzmi to formalnie, ale w praktyce nie chodzi tylko o to, kto jest wpisany w dokumentach. Liczy się przede wszystkim realna więź - to, że łączyła Was bliskość, codzienność, uczucie.

O świadczenia mogą się więc ubiegać między innymi:

• małżonek oraz partner, z którym tworzyło się rodzinę,
• dzieci, w tym dorosłe, oraz rodzice,
• rodzeństwo,
• dziadkowie i wnuki,
• czasem także osoby, które nie były spokrewnione formalnie, ale faktycznie tworzyły z osobą zmarłą rodzinę.

Nie ma sztywnej listy. Jeżeli czułeś się rodziną i naprawdę byliście blisko, to ma znaczenie - nawet jeśli papier mówi co innego. Sąd patrzy na to, jak wyglądało Wasze życie naprawdę.

Jakie roszczenia możesz mieć

Po śmierci bliskiego w grę może wchodzić kilka różnych świadczeń. Warto je rozróżnić, bo to nie jest jedno "odszkodowanie", tylko kilka osobnych roszczeń, które można zgłosić równolegle.

Zadośćuczynienie za krzywdę

To świadczenie za Twoje cierpienie - ból po stracie, pustkę, tęsknotę, poczucie osamotnienia. Nie wynagradza straty, bo tego się nie da. Ma być pewną formą złagodzenia krzywdy, którą trudno wyrazić w pieniądzu. To zwykle najważniejsza i najwyższa część sprawy dla osób, które straciły kogoś naprawdę bliskiego.

Odszkodowanie za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej

Czasem śmierć bliskiego to nie tylko ból, ale i realne pogorszenie warunków życia - na przykład gdy odszedł ktoś, kto utrzymywał rodzinę, pomagał w codziennych obowiązkach albo dawał wsparcie, na którym opierał się dom. To roszczenie dotyczy właśnie tej zmiany na gorsze w Twoim życiu.

Zwrot kosztów pogrzebu

Jeśli poniosłeś koszty pogrzebu - pochówku, nagrobka, stypy w rozsądnym zakresie - możesz domagać się ich zwrotu. Dobrze jest zachować rachunki i faktury, choć rozumiem, że w tamtym czasie nikt nie myśli o zbieraniu papierów.

Renta dla uprawnionych

Jeżeli osoba zmarła miała obowiązek alimentacyjny wobec Ciebie albo Cię utrzymywała (na przykład rodzic małoletniego dziecka, małżonek), może przysługiwać renta. Ma ona zastąpić to wsparcie finansowe, które dawał Ci bliski, a którego teraz brakuje.

Ile wynosi zadośćuczynienie za śmierć osoby bliskiej

To pytanie wraca najczęściej. Uczciwa odpowiedź brzmi: nie ma urzędowej tabeli ani jednej stawki, a wysokość zawsze ocenia sąd na podstawie całej Twojej sytuacji. Mogę jednak podać realne widełki, żebyś miał punkt odniesienia.

Najlepszym punktem odniesienia są realne wyroki. W sprawach o śmierć osoby bliskiej zasądzane zadośćuczynienie najczęściej mieści się w przedziale od kilkudziesięciu tysięcy do około 120 000-130 000 zł na jedną uprawnioną osobę, a dla relacji szczególnie bliskich - małżonka, rodzica, dziecka - bardzo często oscyluje w okolicach 100 000 zł. Dla zobrazowania: w praktyce sądy zasądzały na przykład około 100 000 zł za śmierć męża, 90 000 zł za śmierć babci czy 60 000 zł za śmierć matki - zawsze zależnie od okoliczności i siły więzi.

W sprawach wyjątkowo tragicznych i przy bardzo silnej więzi kwoty bywają wyższe i potrafią przekroczyć 200 000 zł, choć takie rozstrzygnięcia są rzadsze. U dalszych krewnych wiele zależy od realnej bliskości - bywają niższe, ale przy naprawdę silnej relacji, na przykład z rodzeństwem, z którym się wychowywało, sądy również zasądzają kwoty rzędu kilkudziesięciu, a czasem ponad stu tysięcy złotych. Widać też wyraźny trend wzrostowy - z biegiem lat zasądzane sumy rosną.

Podkreślam: to orientacyjne widełki oparte na praktyce orzeczniczej, a nie gwarantowane stawki. Realna suma w Twojej sprawie może być inna, bo wszystko zależy od okoliczności, a różne sądy w podobnych sprawach potrafią orzekać odmiennie. Co ważne, każda uprawniona osoba ma własne, odrębne roszczenie - zadośćuczynienie liczy się osobno dla wdowy, osobno dla każdego z dzieci i tak dalej.

Od czego zależy wysokość

Najczęściej znaczenie ma:

• siła więzi ze zmarłym - jak bliscy byliście, jaką rolę pełnił w Twoim życiu,
• czy mieszkaliście razem i prowadziliście wspólne życie,
• wiek - zarówno Twój, jak i osoby zmarłej (inaczej wygląda strata rodzica przez małe dziecko, inaczej w innych sytuacjach),
• dramatyzm okoliczności - to, jak doszło do śmierci, czy byłeś świadkiem zdarzenia,
• skutki dla Twojego zdrowia psychicznego - żałoba przedłużona, depresja, konieczność leczenia, niemożność powrotu do normalnego funkcjonowania.

Na wysokość może też wpłynąć przyczynienie się osoby zmarłej do zdarzenia (na przykład jazda bez pasów). W takiej sytuacji ubezpieczyciel zwykle proporcjonalnie obniża świadczenie - ale ocena, czy i w jakim stopniu rzeczywiście doszło do przyczynienia, bywa sporna i warto jej nie przyjmować bezrefleksyjnie.

Do kiedy można zgłosić roszczenie - przedawnienie

Roszczenia tego rodzaju się przedawniają, czyli po pewnym czasie trudniej je już skutecznie dochodzić. Zasady są następujące:

• co do zasady roszczenie przedawnia się po 3 latach od dnia, w którym dowiedziałeś się o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia, nie później jednak niż po 10 latach od samego zdarzenia,
• jeżeli śmierć była skutkiem przestępstwa - a spowodowanie śmiertelnego wypadku zwykle nim jest - termin wydłuża się do 20 lat od popełnienia czynu, niezależnie od tego, kiedy dowiedziałeś się o szkodzie,
• roszczenia osób małoletnich mają dodatkową ochronę - nie mogą się przedawnić wcześniej niż z upływem 2 lat od uzyskania pełnoletności.

W praktyce oznacza to, że przy wypadkach ze skutkiem śmiertelnym czasu jest najczęściej znacznie więcej, niż się wydaje. Jeśli jednak masz wątpliwość, czy nie jest za późno - po prostu zapytaj, zanim z czegokolwiek zrezygnujesz. Powyższe terminy to zasada ogólna; w konkretnej sprawie zawsze warto je potwierdzić.

Jak wygląda droga do uzyskania świadczenia

Zwykle zaczyna się spokojniej, niż się obawiasz. Nie musisz od razu iść do sądu.

1. Zgłoszenie do ubezpieczyciela - roszczenie kieruje się najpierw do ubezpieczyciela OC sprawcy. To on, a nie osoba odpowiedzialna za wypadek, zwykle wypłaca świadczenia. Ubezpieczyciel ma określony czas na zajęcie stanowiska (co do zasady 30 dni od zgłoszenia).
2. Decyzja ubezpieczyciela - towarzystwo proponuje kwotę albo odmawia. Bardzo często pierwsza propozycja jest zaniżona w stosunku do tego, co realnie możliwe.
3. Odwołanie, negocjacje lub droga sądowa - jeśli propozycja jest za niska albo niesprawiedliwa, można ją kwestionować, a w razie potrzeby skierować sprawę do sądu. Dopiero na tym etapie kwoty często rosną.

Nie zawsze trzeba dochodzić do etapu sądowego - czasem sprawę udaje się zamknąć wcześniej. Ale dobrze, gdy ktoś od początku pilnuje, żeby Twoje uprawnienia nie zostały potraktowane po macoszemu, i żebyś nie przyjął pierwszej, zaniżonej propozycji w przekonaniu, że to już wszystko, co Ci się należy.

Nie musisz przez to przechodzić sam

Rozumiem, że teraz najtrudniejsze jest samo to, że bliskiej osoby już nie ma - a nie formalności. Dlatego nie spiesz się i zadbaj najpierw o siebie. Kiedy poczujesz, że jesteś gotowy choćby porozmawiać, możesz po prostu zapytać, jak wygląda Twoja sytuacja, bez żadnych zobowiązań.

Oferuję bezpłatną wstępną analizę sprawy - powiem szczerze, czy widzę podstawy do roszczeń i co realnie da się zrobić, bez obietnic na wyrost. Jeśli chcesz, zadzwoń pod numer 693 70 70 78 albo napisz na kancelaria@robertstaszewski.pl. Możesz też po prostu zadać jedno pytanie - od tego zacznijmy.

Radca prawny Robert Staszewski, Wrocław

Prowadzę sprawy rozwodowe i rodzinne, o odszkodowania i zadośćuczynienia, windykacyjne oraz obsługę prawną firm. Jeśli potrzebujesz pomocy, napisz na kancelaria@robertstaszewski.pl lub zadzwoń 693 70 70 78.

Ten artykuł ma charakter ogólny i informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani opinii prawnej. Każda sprawa jest inna, dlatego w swojej sprawie skonsultuj się z radcą prawnym.